سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

448

المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى)

ترجمه و شرح : مصنّف گويد : و همچنين است در وقتى كه برخبر ضميرى كه بواسطه‌اش از مبتداء آشكارا خبر داده مىشود عود نمايد . شارح گويد : مقصود اينستكه يكى ديگر از موارد وجوب تقديم خبر برمبتداء آنجائى است كه برملابس خبر ضميرى از مبتداء عود نمايد . مؤلّف گويد : مراد از « ملابس خبر » جزئى از اجزاء خبر مىباشد و مثال آنچه شارح گفته همانست كه در كلام وى آمده يعنى : فى الدّار صاحبها ( يعنى در خانه صاحب‌خانه مىباشد ) . شاهد در « فى الدّار » است كه متعلّق باستقرّ بوده و خبر است براى « صاحبها » و ضمير در « صاحبها » به جزئى از « خبر » يعنى « الدّار » عود مىكند . شارح گويد : وجه تقديم خبر برمبتداء در اينمورد آنست كه اگر خبر را از مبتداء مؤخّر آورده و بگوئيم : صاحبها فى الدّار لازم مىآيد كه ضمير مؤنّث به كلمه‌اى كه لفظا و رتبة مؤخّر است برگردد يعنى كلمه « الدّار » چه آنكه در تركيب مذكور كلمه « الدّار » هم از حيث لفظ بعد از « صاحبها » آمده و هم بملاحظه اينكه خبر است و رتبه خبر بعد از مبتداء مىباشد رتبة مؤخّر است و در محلّش اثبات شده كه عود ضمير برمتأخّر لفظا و رتبة جايز نيست لذا براى اينكه چنين محذور و اشكالى پيش نيايد تقديم « الدّار » بر « صاحبها » را واجب دانسته‌اند . مؤلّف گويد : مرحوم ابو طالب در حاشيه دو مورد ديگر براى وجوب تقديم خبر به منظور جلوگيرى از عود ضمير برمتأخّر لفظا و رتبة نقل فرموده كه در ذيل ذكر مىكنيم :